Karadeniz Sürdürülebilir Kırsal Turizm Projesi

Karadeniz Bölgesinde Ekoturizmin Geliştirilmesi: Sürdürülebilir Kırsal Kalkınma Projesi (Karadeniz Sürdürülebilir Kırsal Turizm Projesi) Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti tarafından finanse edilen ve "Sivil Toplum Diyaloğu Programı" tarafından desteklenen; Sustainable Rural Development International Limited (SRDI – Birleşik Krallık) ortaklığında, Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı (KUZKA), Pınarbaşı Kaymakamlığı, Azdavay Kaymakamlığı, Pınarbaşı Belediye Başkanlığı, Azdavay Belediye Başkanlığı, Zelenye Khutora (Ukrayna) ve Tsinandlis Edemi (Gürcistan) katkıları ve Küre Dağları Ekoturizm Derneği (KED) sorumluluğunda yürütülmektedir.

Sürdürülebilir turizm; sürdürülebilir kalkınma yaklaşımının başlıca unurlarından biri olarak kabul görmektedir. 2003 yılında Avrupa Komisyonu, Avrupa’da turizmin sürdürülebilirliği konusunda bir rapor hazırlamıştır. Bu raporda turizm; dünya ekonomisinde ve AB ekonomisinde en önemli ve gelişmekte olan sektörlerden biri olarak tanımlanmaktadır. Avrupa ve dünya çapındaki sürdürülebilir gelişmeye katkısı açısından büyük önem taşıyan sektörün yaşayabilmesi, büyümesi, rekabet edebilirliği ve başarısı için Avrupa turizminin ekonomik, sosyal ve çevresel sürdürülebilirliğinin sağlanması gerektiği vurgulanmıştır.

Turizmin Sürdürülebilirliği Grubunu (TSG) kurmuştur. 2007 yılında TSG Avrupa turizminin daha da sürdürülebilir olmasını sağlamak ve bunu kılmak üzere bir rapor yayınlamıştır. Bu rapor sürdürülebilir uygulamaların hayata geçirilmesi için kritik mekanizmalar ile tespit edilen kilit zorlukları ve AB kurumları, yerel kuruluşlar, yerel idareler/hükümetler ve özel sektör tarafından üstlenilmesi gereken sorumlulukları bir öneriler seti eşliğinde sunmaktadır. Bu çabalara paralel olarak Avrupa Komisyonu tarafından sürdürülebilir  turizm için Sürdürülebilir ve Sorumlu Turizm için Avrupa Sözleşmesi adıyla bir sözleşme kabul edilmiştir. Sözleşme hâlihazırda yürürlüktedir ancak AB Sanal Turizm Gözlemevi (VTO), Avrupa’nın Mükemmel Destinasyonları (EDEN), Avrupa Turizmi Kalite Etiketi (ETQL) ve Calypso gibi birçok girişim bu süreç içerisinde başlatılmıştır.

Yukarda belirtilen süreç içerisinde Türkiye’de de sürdürülebilir turizm alanında gelişmeler gözlenmektedir. Eko turizm, alternatif turizm, doğa turizmi vs. gibi başlıklar altındaki turizm girişimleri başlamıştır. Büyüyen küresel pazar sayesinde yukarda belirtilen turizm faaliyetleri hızla ortaya çıkarak turizm sektöründe yerini almıştır. 2007’de hazırlanan Ulusal Turizm Stratejisi sürdürülebilir turizm ve bunun farklı şekillerini (örneğin ekoturizm, kırsal turizm, tarımsal turizm vs) ön plana çıkarmaktadır. Strateji dokümanında, ekoturizm ve yayla turizmi strateji kapsamındaki ana başlıklar arasında bulunmaktadır. Buna ilaveten özellikle ekoturizm uygulamaları konusuna turizm geliştirme koridorları tanımlanmıştır: Sinop, Kastamonu, Bartın ve Zonguldak illerini içerisine alan Batı Karadeniz koridoru ile Türkiye’nin başta Orta ve Doğu Karadeniz Bölgelerini kuşatan Yayla Koridoru. Batı Karadeniz Bölgesi (Bolu, Sinop, Kastamonu, Bartın ve Zonguldak illeri) aynı zamanda Güney Anadolu’daki ve Güney Doğu Ekoturism Koridorundaki Toros Dağlarının orta kısmı boyunca uzanan kesim "ekoturizm bölgesi" olarak kabul edilmiştir.

Türkiye’nin Karadeniz Bölgesi ekoturizm uygulamaları söz konusu olduğunda ekoturizm açısından ana cazibe merkezleri olan birçok akarsu ve yaylaların varlığının yanısıra doğal ormanları, yaban hayatı ve bitki örtüsü nedeniyle başlıca destinasyon olduğu bilinmektedir Ulusal Turizm Stratejisi’nin bu bölgede özellikle ekoturizm çalışmaları üzerinde yoğunlaşması bir tesadüf değildir. Buna paralel olarak geliştirilen bölgesel planlar da aynı odak noktası üzerine yoğunlaşmaktadır.

Küre Dağları Milli Parkı"nın Özellikleri ve Önemi:
Küre Dağları Milli Parkı (KDMP), Türkiye’nin kuzeyindeki, Kuzey Anadolu Dağ Sisteminin bir parçasını oluşturan Küre Dağları’nın batı ucunda yer almaktadır. Küre Dağları’nın bu kesimi Bartın ve Kastamonu illeri arasında paylaşılmakta ve Karadeniz kıyısındaki Kurucaşile ve Cide ilçelerinin hemen güneyine doğru uzanmaktadır. Düzensiz bir şekle sahip ve 37.753 hektarlık bir "çekirdek zon"dan ibaret olan KDMP’nın etrafındaki 96.613 hektarlık alan ise planlama alanı / "tampon zon"u temsil etmektedir. Toplam alan ise 134.366 hektardır.

KDMP’de yaygın olan inaltı kireçtaşları, çok güzel jeomorfolojik oluşumlar yaratmıştır. Kanyonlar, vadiler, mağaralar, dolinler, şelaleler ve benzerlerinden oluşan yüzey şekilleri ile karışık ormanlardan oluşan bitki örtüsü eşsiz doğal peyzajlar ortaya koymaktadır. KMDP’nin sahip olduğu biyolojik çeşitliliğin küresel önemi, WWF’nin (Worldwide Fund for Nature - Dünya Doğayı Koruma Vakfı), Akdeniz ormanlarının korunması için belirlemiş olduğu on sıcak nokta listesine dahil edilmesi ile tescillenmiştir. WWF raporuna göre alan, "Kuzey Anadolu yapraklı ve iğne yapraklı ormanları" olarak tanımlanan alt eko-bölgeye ve "Karadeniz Nemli Ormanları" ekotipine ait tehlike altındaki karstik dağlık alanların elde kalan en güzel örneklerinden birini temsil etmektedir. Alanın ana ekosistem tipleri, doğal orman ekosistemleri, bozuk orman ekosistemleri, geleneksel tarım eksosistemleri ve akarsu ekosistemlerini içermektedir. Bu ekosistemler içerisinde, en az 675 bitki türünün varlığı bilinmekle birlikte gerçek sayının çok daha fazla olduğu tahmin edilmektedir. Alanda ayrıca, 38 familya mensup ve 46’sı tehdit altında olan 129 kuş türü kaydedilmiştir.

Küre Dağları Milli Parkı, korunan alan yönetimi açısından Türkiye'nin örnek alanlarından biri olma başarısının dikkate değer düzeyde olduğu park, Avrupa'daki örnek korunan alanları bir araya getiren PAN Parks ağına (www.panparks.org) Türkiye'den gösterilen ilk adaydır. 2000’li yılların başlarından bu yana alanda ekoturizmin geliştirilmesi için sürdürülen çabalar, etkin doğa korumaya ilişkin araştırma ve planlama çalışmalarıyla Milli Park'ı 2006 yılında başlayan adaylık sürecine taşımış, 2012 yılında PAN Parks üyeliği onaylanmasıyla KDMP Türkiye’nin ilk ve şimdilik tek PAN Parks üyesi korunan alanı olma niteliğini kazanmıştır.

Karadeniz Sürdürülebilir Kırsal Turizm Programı ve Küre Dağları:
Karadeniz Sürdürülebilir Kırsal Turizm Programı İngiltere’de kar amacı gütmeyen bir kuruluş olan Sustainable Rural Development International Limited (SRDI) tarafından 2012 yılında başlatılmıştır. Programın amacı toplum tasarımlı bir ekoturizm ağının yaratılmasıdır. Bu şekilde program Karadeniz havzasındaki uluslararası alanda tanınmış sürdürülebilir turizm destinasyonunun desteklenmesini ve tanıtımını hedeflemektedir.

Programla ilgili ilk adımlar 2012 başlarında Ukrayna’da atılmış ve SRDI Kiev Turizm, Ekonomi ve Hukuk Üniversitesi, Turizm ve Tatil Dernekleri ve Ukrayna’da Yeşil Turizmin Tanıtımı Derneği arasında bir çalışma başlatılmıştır. Program aynı zamanda Uluslararası Eko Turizm Topluluğunun Kaliforniya’daki yıllık toplantısında da sunulmuş ve Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Kalkınma Ajansının sponsorluğundaki Kırım ekonomik kalkınma konferansında ve Lviv’deki uluslararası "Win with the Lion" konferansında da sunumlar yapılmıştır.

SRDI Ukrayna ile birlikte Gürcistan ve Türkiye olmak üzere iki ülke üzerinde de ağ oluşturma çabalarını genişletmeye odaklanmıştır. Potansiyel üye ve ortak oluşturma çalışmalarına 2014 yılında başlanılmıştır.

SRDI tarafından Türkiye’deki sürdürülebilir turizm potansiyeli ve Programın uygulaması için ortak bulma ön çalışması 2013 yılında başlatılmıştır. Bu çalışma, Küre Dağları Milli Parkı (KDMP) ve yakın çevresinde Sivil Toplum Örgütleri, yerel idareler, turizm girişimcileri ve milli parklar idaresi görüşmelerle başlatılmıştır. Programın KDMP ve yakın çevresinde başlatılmasının en önemli nedeni ise alanın mevcut kaynak değerleri ile bir kırsal turizm destinasyonu olmasıdır. Diğer yandan programın Pınarbaşı ve Azdavay ilçelerinde başlatılılmasından amaç ise belirtilen ilçelerde programa katılım ve destek için potansiyel ortakların bulunmasıdır. Bunun yanında kırsal turizmin altyapısının yalnızca konaklama ve hizmetler anlamında değil aynı zamanda engelli kişileri de dikkate alması da önemli bir parametre olarak kabul edilmiştir. Dolayısı ile WWF-Türkiye ve KED ilk etapta Program faaliyetleri için uzmanlık ve lojistik sağlayarak projenin yerel ortakları olmuşlardır.

Ukrayna ve Gürcistan’dan bir grup kırsal sürdürülebilir turizm uygulayıcıları bilgi alışverişi, tecrübe ve fikirlerin paylaşılması için 2014 Haziran ayında üç günlük bir çalıştay için Küre Dağlarını ziyaret ettiler. KDMP’nin Program ağının Türkiye’nin tüm Karadeniz Bölgesine yayılabilmesi için Türkiye merkezi olarak hareket etmesine karar verilmiştir.

İlk araştırmalar ve 2014 çalıştayı sonrasında 2014 Ekim ayında ikinci bir çalışma düzenlenmiştir. Bu çalışma WWF Türkiye’nin yardımları ile KED tarafından düzenlenmiş ve yerel katılımcılarla yuvarlak masa toplantıları gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın bu bölümüne Cide ve Ulus ilçeleri de dahil edilmiştir.

Bölgesel Politikalar ve Yapısal Araçların Hibe Programından (CSD - IV/REG) destek almaya hak kazanan bu proje ile Karadeniz bölgesinde sürdürülebilir turizm ağının kurulmasına katkı sağlanması amaçlanmıştır. Bu nedenle, "Karadeniz Bölgesinde Ekoturizmin Geliştirilmesi: Sürdürülebilir Kırsal Kalkınma Projesi" uzun süreli olarak Türkiye’deki ve özellikle Türkiye’nin Karadeniz Bölgesi’ndeki mevcut ulusal politikalara paralel olarak Sürdürülebilir Kırsal Kalkınmaya destek amacıyla tasarlanmıştır. Bu nedenle, projenin özel amaçları Karadeniz Sürdürülebilir Kırsal Turizm Programını Türkiye çapına yaymak ve Bölgesel Kalkınma Ajanslarının Türkiye Karadeniz Bölgesi için projeksiyonuna paralel olarak uzun süreli bir stratejik plan geliştirmektir. Buna paralel olarak proje Karadeniz Ülkeleri arasındaki sürdürülebilir turizm ağını güçlendirerek kırsal kalkınma çabalarına katkıda bulunacaktır. Dolayısı ile projenin genel amacı; Karadeniz Bölgesindeki kırsal toplumlarda yenilikçi sürdürülebilir turizm faaliyetleri sayesinde iktisadi yaşamın iyileştirilmesi ve çevrenin korunmasıdır.

Hedef Gruplar:
Projenin temel hedef grubu KMNP ve çevresindeki sürdürülebilir turizm uygulamaları ile ilgili paydaşlardır. Faaliyet grubuna bağlı olarak (sonuçlara dayanarak) hedef grup ya daha kompakt ya da daha kapsamlı olacaktır. İlk sonuç dikkate alınarak ana hedef grubunun programa üyelik kriterlerinin uygulanmasına katkı sağlayacak taraflardan oluşması öngörülmektedir. Bu grup Türkiye’nin Karadeniz bölgesinde faal olan merkezi ve yerel turizm idareleri, Bölgesel Kalkınma Ajansları, bölgede çalışan tur operatörleri ve otel/pansiyon sahiplerinden ve Pınarbaşı ve Azdavay yerel idarelerinin temsilcileri.

Paydaşlar:
Yerel düzeyde, birincil sıradaki paydaşlar KDMP çevresindeki ve Türkiye’nin Karadeniz bölgesindeki kendilerine uluslararası piyasalara erişmelerinde yardımcı sürdürülebilir kırsal turizm uygulayıcılarıdır. KDMP çevresinde bulunan örneğin belediyeler ve kaymakamlıklar ile KDMP yerel idareleri Türkiye’nin Karadeniz Bölgesinde bulunanlar özellikle Bölgesel Kalkınma Ajansları dahil yerel ve merkezi idareler ve Turizm ve Kültür Bakanlığı, Türkiye’deki korunan alanların bağlı olduğu Orman ve Su İşleri Bakanlığı ve diğer gruplarıdır.